Adlî yargının iki temel alanı

5235 sayılı Kanunun2. maddesi adlî ilk derece mahkemelerini hukuk ve ceza mahkemeleri olarak tanımlar. Hukuk alanında özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar, ceza alanında suç isnadına ilişkin yargılama temel örneklerdir. Her örneğin görevli mahkemesi ayrıca belirlenir. Ceza mahkemesiyle hukuk mahkemesini yalnız adliye binası ortak diye aynı görevli birim saymayın.

İdarî yargıda hangi kavramlar görülür?

2577 sayılı Kanunun1 ve2. maddeleri idarî yargının usul çerçevesini ve dava türlerini verir. İptal ve tam yargı, başlangıçta öğrenilecek iki temel kavramdır. İptal davası hukuka aykırılığı ileri sürülen idarî işleme, tam yargı ise idarî işlem veya eylemden doğan hak ihlaline ilişkin farklı bir çerçeve taşır. Bunlar kişisel başvuru talimatı değildir.

Mahkeme adlarını yargı koluyla eşleştirin

İdare ve vergi mahkemeleri idarî yargı düzenindedir; bölge idare mahkemesini bölge adliye mahkemesiyle karıştırmayın. İsimlerin benzerliği aynı görev alanını göstermez. Bir öğrenme tablosunda hukuk ve ceza mahkemelerini bir tarafa, idare ve vergi mahkemelerini diğer tarafa koyun. Kanun yolu aşamalarını ise bu başlangıç ayrımından sonra ayrıca okuyun.

Devlet tarafsa mutlaka idarî yargı mı?

Bu kestirme kural yanlıştır. Kamu kurumunun taraf olduğu her uyuşmazlığın niteliği aynı değildir; özel hukuk ilişkileri ve özel görev düzenlemeleri bulunabilir. Öğrenirken önce 'hangi ilişki veya işlem tartışılıyor?' sorusunu sorun. Bu yazı belirli dosyanın mahkemesini seçmek için yeterli değildir. Somut olayda görev ve yetki kuralları birlikte incelenmelidir.

Kurgu örneklerle kavramı pekiştirin

İki kişi arasında sözleşme borcuna ilişkin tartışma ile bir idarî işlemin hukuka uygunluğuna ilişkin tartışmayı yan yana düşünün. Bir suç isnadını da ayrı üçüncü örnek olarak ekleyin. Burada amaç ayrık hukuk alanlarını fark etmektir; mahkeme adı veya süre üretmek değildir. Örneğin olayda idare bulunduğu için otomatik karar vermemek önemli öğrenme kazanımıdır.

Görev ile yetkiyi ayrı tutun

Görev, hangi tür yargı biriminin uyuşmazlığı ele alacağıyla ilgilidir. Yetki ise aynı tür birimler arasındaki yer veya yargı çevresi gibi dağılımı anlatabilir. Konuyu çalışırken 'hangi yargı kolu, hangi mahkeme türü, hangi yer' sorularını sıraya koyun. Üç soruya tek şehir adıyla cevap vermek, temel kavramları birbirine karıştırır.

Sık sorulan sorular

Bölge adliye ile bölge idare mahkemesi aynı mı?

Hayır; farklı yargı düzenlerinde yer alırlar.

Devlet tarafsa kesin idarî yargıya mı gidilir?

Hayır. Uyuşmazlığın niteliği ve ilgili kanunların görev düzenlemeleri belirleyicidir.

Kaynaklar

Kaynak veya içerik düzeltmesi için bize yazabilirsin.